In dit artikel – onderdeel van onze reeks over Ai voor het uitgeven van je boek – lees je wat Ai wel en niet voor jou kan betekenen als schrijver, en waar je als selfpublisher scherp op moet zijn.

Inhoudsopgave

Waarom dit juist voor selfpublishers relevant is
Wat gebeurt er als je tekst invoert in een Ai-tool?
Ai-tools gratis versus betaald: wat gebeurt er met jouw tekst?
Wetten en eisen voor Ai-data in Nederland en de EU
Wat je wel en niet veilig kunt doen met Ai als schrijver
Wat als ik gevoelige data invoer?
Tot slot: waarom dit geen reden is om Ai te vermijden

Waarom dit juist voor selfpublishers relevant is

Als selfpublisher ben je niet alleen schrijver, maar ook uitgever en eindverantwoordelijke. Alles wat je publiceert verschijnt onder jouw naam, ongeacht of Ai heeft meegedacht bij het proces.

Juist daarom is het belangrijk om te weten wat je doet wanneer je Ai inzet.

Wat gebeurt er als je tekst invoert in een Ai-tool?

Voordat we verder gaan met de technische kant van Ai, eerst even een kleine opfrisser. Wat zijn Ai en LLM nou precies?

• Ai (Artificial Intelligence of Kunstmatige Intelligentie) is een verzamelterm voor systemen die taken uitvoeren waarvoor normaal menselijke intelligentie nodig is.
• LLM’s (Large Language Models) zijn een specifieke vorm van Ai, getraind om taal te voorspellen en te genereren. Alle LLM’s zijn Ai, maar niet alle Ai is een LLM.

Wanneer je tekst invoert in een Ai-tool, gebeurt er grofweg het volgende:

• Verwerking voor het antwoord. Je input wordt van je apparaat naar de servers van de aanbieder gestuurd (bijvoorbeeld van je desktop naar OpenAi van ChatGPT, Anthropic van Claude of Google van Gemini) en verwerkt om een antwoord te genereren. Zonder die verwerking kan het systeem niet reageren.
• Logging en analyse. In veel gevallen wordt input (tijdelijk) gelogd of geanalyseerd voor beveiliging, misbruikdetectie en kwaliteitscontrole. Dit kan ook na het gesprek plaatsvinden. Logging betekent dat (delen van) je invoer tijdelijk worden vastgelegd.
• Mogelijk gebruik voor verbetering of training. Afhankelijk van de aanbieder, het soort account en je instellingen kan gebruikersinput worden gebruikt om systemen te verbeteren. Hoe dit precies gebeurt, is niet volledig inzichtelijk voor gebruikers en verschilt per aanbieder.

Belangrijk om te weten: verwerking, loggen en gebruikverbetering betekenen niet automatisch dat je tekst permanent wordt opgeslagen of letterlijk wordt hergebruikt. Maar het betekent wél dat je input zich tijdelijk buiten je directe controle bevindt.

Ai-tools gratis versus betaald: wat gebeurt er met jouw tekst?

Bij grote Ai-aanbieders zoals ChatGPT, Claude en Gemini zit het belangrijkste verschil niet in wat ze voor je kunnen doen, maar in de voorwaarden rond datagebruik. En wat veel mensen verrast: of je betaalt of niet, maakt daarvoor weinig uit.

• Consumentenaccounts (gratis én betaald): hier bepaalt een instelling per account of je invoer voor modeltraining wordt gebruikt, en de standaardstand verschilt per aanbieder. Bij ChatGPT en Gemini staat het aan tot je het uitzet, bij Claude gebeurt het alleen als je het zelf aanzet.
• Zakelijke abonnementen en API’s: hier ligt de echte grens. Zakelijke versies gebruiken je invoer standaard níet voor modeltraining.

Een overzicht (stand 1 september 2026 – controleer altijd de actuele instellingen van je eigen account):

Wijzig je de instelling, dan geldt dat voor nieuwe gesprekken. Alle drie de aanbieders hebben daarnaast tijdelijke of incognito-chats die sowieso niet voor training worden gebruikt. Zakelijke varianten (zoals ChatGPT Business, Claude for Work en Gemini via Google Workspace) trainen standaard niet op jouw invoer.

Wetten en eisen voor Ai-data in Nederland en de EU

Ai-aanbieders die actief zijn in Europa vallen onder Europese wetgeving, met name de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) en de EU Ai Act. Die laatste wet geldt al gedeeltelijk en wordt stap voor stap ingevoerd: sinds 2 augustus 2026 gelden onder meer transparantieregels, zo moet een chatbot zich als Ai bekendmaken en moet Ai-gemaakte content herkenbaar zijn. Het machineleesbaar markeren van bestaande generatieve Ai volgt op 2 december 2026, en de zwaarste verplichtingen voor ‘hoog-risico’-Ai pas daarna.

Deze wetgeving verplicht aanbieders zoals ChatGPT, Claude en Gemini om:

• een juridische grondslag te hebben voor dataverwerking,
• transparant te zijn over datagebruik,
• dataminimalisatie toe te passen,
• passende beveiligingsmaatregelen te nemen,
• datalekken te melden,
• gebruikersrechten te respecteren.

Deze wetgeving beperkt risico’s, maar sluit ze niet uit.

Conclusie: Ai-tools moeten in de EU voldoen aan strenge privacy- en veiligheidswetgeving, maar geen enkele aanbieder kan of mag garanderen dat ingevoerde teksten nooit worden verwerkt, geanalyseerd of indirect hergebruikt. Zo’n garantie zou juridisch onhoudbaar zijn.

Systemen kunnen daarnaast worden gehackt, infrastructuur kan falen en mensen maken fouten. Dat geldt net zo goed voor Google Docs, Dropbox en bijvoorbeeld Microsoft 365. Dat is niet specifiek voor Ai maar gewoon hoe het internet werkt.

Wie Ai gebruikt, blijft daarom altijd zelf verantwoordelijk voor wat hij deelt.

Wat je wel en niet veilig kunt doen met Ai als schrijver

Professioneel omgaan met Ai betekent dat je weet waar je de grens trekt. Gebruik deze vier vuistregels en je zit goed:

• Ga er niet vanuit dat een chatbot je teksten voor je bewaart. Bewaar originele bestanden offline.
• Plak nooit volledige manuscripten. Werk met korte fragmenten en herschreven passages.
• Controleer de output altijd handmatig.
• Gebruik Ai als onderzoeker, redacteur, marketeer, sparringpartner, stagiair – maar niet als auteur.

Waar je verder op let: auteursrechten, hallucineren en fouten bij Ai

Wat je ook met Ai besluit te doen, houd altijd in je achterhoofd dat het een tool is, en dat er fouten gemaakt kunnen worden. Wees daarom alert op deze drie punten:

• Auteursrecht: je behoudt het auteursrecht op teksten die je zelf schrijft en invoert. Op tekst die Ai helemaal zelf genereert, rust geen auteursrecht – die is dus niet exclusief van jou, en iemand met een vergelijkbare prompt kan een vergelijkbare tekst krijgen. Controleer belangrijke passages vóór publicatie, want Ai-output kan soms lijken op bestaand werk van anderen. En goed nieuws: zodra jij de tekst substantieel herschrijft en er je eigen creatieve keuzes in maakt, is het eindresultaat gewoon jouw beschermde werk.
• Hallucineren: Ai kan overtuigend klinken, maar feitelijk onjuiste of onsamenhangende antwoorden genereren.
• Onjuiste informatie: Ai kan fouten, vooroordelen of verouderde informatie uit trainingsdata verstrekken.

Wie is verantwoordelijk als er iets misgaat?

Als auteur ben jij volledig verantwoordelijk voor wat je publiceert. Dat geldt ook wanneer Ai heeft meegedacht, herschreven of geformuleerd.

Denk aan:

• auteursrechtelijke claims
• privacykwesties
• feitelijke onjuistheden
• overlap met bestaande teksten

Publiceren betekent eigenaarschap nemen, welk hulpmiddel je ook hebt gebruikt.

Wat als ik gevoelige data invoer?

Zodra je persoonsgegevens invoert in een Ai-tool, word je in veel gevallen gezien als verwerkingsverantwoordelijke.

Bijvoorbeeld bij:

• interviews met herkenbare personen,
• medische of psychologische informatie,
• persoonlijke verhalen van derden,
• vertrouwelijke documenten of correspondentie.

Ook als een Ai-aanbieder zegt zorgvuldig met data om te gaan, betekent dat niet dat je niet meer verantwoordelijk bent. Je moet een geldige reden hebben om die gegevens te verwerken en te delen. In veel gevallen heb je daar expliciete toestemming voor nodig.

Praktisch betekent dit dat je gevoelige of herleidbare informatie niet één op één in een Ai-tool hoort te plakken. Werk met geanonimiseerde fragmenten, samenvattingen of fictieve voorbeelden.

Tot slot: waarom dit allemaal geen reden is om Ai te vermijden

Het ontbreken van honderd procent garanties betekent niet dat Ai onbruikbaar of per definitie onveilig is. Dit is de realiteit van werken met cloudsoftware en complexe systemen. Die realiteit geldt ook voor e-mail en online samenwerken.

Waar het om draait, is risicobeoordeling. Je moet weten wat je deelt, waarom je dat doet en welke verwerking daarbij kan plaatsvinden.

Onthoud daarom het volgende: als een tekst zó vertrouwelijk of gevoelig is dat je die niet via externe software of een externe partij zou willen verwerken, dan hoort die ook niet thuis in een Ai-tool.